Nieuws

                

De kroewagenactie 2008.

Het was weer zowied. De jaorlijkse wekke van het Achterhookse en Liemerse book was an ebrokken. In dee wekke holle wi’j altied onze kroewagenactie. Dat betekent da-w met een stuk of wat mensen van de Dialectkring en van het Staring Instituut hoes an hoes streek-en dialectbeuke an de man probeert te brengen. Deels do-w dat natuurlijk um wat te verkopen, maor minstens aeven belangriek is de propaganda dee der vanoet geet. Der kump dan vake ok nog een stuksken in de krante. Zo wordt de leu nog weer ’s op de heugte ebrach van ons bestaon.
De aerste jaoren dee-w dee beuke in twee kroewagens en zo ginge wi’j dan links en rechts van de weg de straoten langs. De leste paar jaor legge wi’j de beuke op ne grote plate, dee-w achter oet den auto könt trekken. Daor kö-j ze better zichtbaor op oetstallen dan in ne kroewagen, waor alles al gauw deur mekare lig. Um de leu vaste wat veur te bereiden op onze komst, kriegt ze ongeveer ne wekke van te veuren ne folder in de busse met de ankondiging wanneer a-w komt en ne lieste met de namen van alle beuke dee-w bi’j ons hebt.
Veur dee kroewagenactie zeuke wi’j altied kleine plaetskes op, waor ginnen bookhandel is en dee-w in enen dag of könt lopen. Dit jaor bleve wi’j dichte bi’j hoes en was Lievelde an de buurte. Um tien uur ’s mons was ‘t verzamelen bi’j onzen oetgangsbasis ‘Erve Kots’. Daor worden ne bokentaofel in ericht en lete wi’j twee man achter. De rest veuren naor het plein bi’j de karke. Vandaoroet begonne wi’j te venten. Wi’j hadden ne plattegrond der bi’j um te kieken ho-w het handigste konnen lopen.
No bunt beuke schrieven en beuke verkopen twee heel verschillende dinge. Dat ondervinne wi’j elk jaor weer, net as dat der heel völle mensen op de waerld bunt, maor dat der gin ene gelieke is. Wi’j hadden dit jaor het weer met. Raegen en beuke verkopen langs de deure dat verdreg zich neet. Precies kwart veur elvene ginge wi’j op pad. Het begin gaf ons neet völle mood. Zollen ze in Lievelde wal laezen? Wi’j hadden al bi’j heel wat leu an ebeld, maor óf der was gin mense in hoes, óf ze zaeden drek dat ze gin belangstelling hadden. Zo geet dat wal vaker. A-j aerst ’t aerste book maor verkoch hebt. Dat gif mood. Dan zee-j onze gezichten ok wat vrolijker worden. Dat leste is dan weer good veur den verkoop en zo warkt dat aover en weer.
Net as andere jaoren worden het ok dit jaor weer nen geneuglijken dag, met völle aardige leu onderweg en onverwachte gesprekken, soms serieus, maor wi’j hebt ok nog wal heel wat of elachen.
Ho verköch nen schriever no een book an de deure? Dat is neet zo moeilijk. Um oe daor een idee van te geven……...
Bi’j een hoes zag ik de garagedeure lös staon. Daor leep nen man hen en weer. Hee knikken mi’j to. Ik dache, daor hove ik neet naor de belle te gaone, daor lope ik zo wal hen.
“Goeienmorgen, wi’j bunt van het Staring Instituut en van den Dialectkring en wi’j gaot vandage met beuke langs deure, streekbeuke en dialectbeuke. As het good is he-j daor van de wekke ne breef aover ehad, met ne lieste van wa-w allemaole bi’j ons hebt. Misschien he-j daor belangstelling veur. Bi’j den auto kö-j ze bekieken.”
Den man kek mi’j an en zae: “Wat veur beuke he-j bi’j oe?”
“Streekbeuke”, zae ik, “streekbeuke en beuke in het dialect, romans, maor ok korte verhalen en gedichten in het plat. A-j neet van laezen holdt he-w ok nog ne dvd met verschillende schrievers der op dee veurlaest oet eur wark. Wieter natuurlijk de bekende Achterhookse Spreukenkalender. Van 2009 is den al. Dan bu-j der vrog bi’j.”
Den man kek mi’j nog ’s an en zae ton: “Jao kiek, ik bunne hier an ‘t timmeren, dan zö-j aeven naor binnen motten gaon, um daor te vraogen. Ze bunt wal in hoes.”
Hee wees mi’j een gengsken, dat naor de kökken van het hoes leep, maor um no zomaor naor binnen te stappen bi’j vrömde leu lek mi’j wat brutaol.
“Ik lope wal aeven naor veuren, dan belle ik wal an”, zae ik den timmerman.
Bi’j de veurdeure wo-k op de belle drukken, maor waor den heuren te zitten zag ik twee stroomdröödjes oet den deurpos kommen. Wat mos ik no doon? Ik kekke opzied deur het veurkamerraam um te zene of der ok volk was. Niks te zene. Ton ging der baoven mi’j een raam lös. Ik kekke en zag nen jongen man naor beneden kieken.
“Goeiendag”, begon ik weer van veuren of an, “wi’j bunt van het Staring Instituut en van den Dialectkring en wi’j gaot vandage met beuke langs de deure, streekbeuke en dialectbeuke. As het good is he-j daor van de wekke ne breef aover ehad, met ne lieste……”
Den jongenman baoven mi’j onderbrok mi’j.
“Den breef zal wal deur estuurd waen naor de veurige bewoonster. Wi’j hebt dit hoes pas ekoch en bunt der met an het opknappen.”
Van twee kanten bleef het aeven stille. No ha-k wal können zeggen dat den breef eigenlijk ne hoes an hoes folder was, maor dat had natuurlijk gin zin.
“Dan he-j oew heuf denk ik neet naor beuke staon”, praoten ik maor haenig op een ende van ons gesprek an.
“Nae, dat kö-j begriepen”, zaer e, “en trouwens, beuke daor geet miene vrouwe aover en dee is der vandage neet.”
Ik wensen ‘m veur de tweede kere nog maor weer ne goeien dag to en lepe terugge naor den auto. Daor zag ik an de aoverkante een van miene collega-verkopers een gebaar maken da-k metene herkennen as ‘jammer dan’, waornao der ne veurdeure veur ‘m dichte ging.
Mooi wark, beuke verkopen, dache ik bi’j mi’jzelf. Van binnen mos ik gröölen. De humor lig toch op straote.
Ton ston ik veur nen kapitalen bungalow. Ne manshoge beukenhegge, waorin ne grote geetiezeren poorte umslot den tuin. De veurdeure zat op een soort bordes wao-j met vief traen naor baoven mossen um der te kommen. Bi’j zukke grote huze koopt ze meestal gin beuke. Toch maor preberen. Nao het bellen deed mi’j ne man in ne aoveral de deure lös.
“Moi”, begon e metene in het plat, “beuke verkopen met dit weer?”
Hee had kennelijk al deur waor ik veur kwamme.
“Ik hebbe den folder elaezen”, zaer e, “ieleu mot der wal wat veur aover hebben. Breg dat nog een betje op vandage? Ik lope met oe met.”
Bi’j den auto bekek e zich de constructie van den bak met de beuke den ik achter oet den auto trekke.
“Daor is aover nao edach”, zaer e. Hee ging op de knene liggen um te kieken wat der onder zat en kon het neet laoten um aeven te preberen of den bak inderdaod zo makkelijk leep. An zien gezichte te zene veel ‘m dat kennelijk met. Ton gingen ziene ogen aover de beuke.
“Krosenbrink, Krosenbrink, Krosenbrink…..”, mompelen e in zichzelf ton e den trilogie van de Wullinks zag liggen, “is dat den groten Krosenbrink, den altied in de krante steet?”
“Jao, den is dat”, antwoorden ik ‘m, “a-j ‘m zeen wilt, daor in de wiete löp e, zonder bewaking.”
“Den met den witten kop?” vroog e.
“Jao, dén”, was mien antwoord.
Ton Henk Krosenbrink dichterbi’j kwam, draeien den man in den aoveral zich umme en zae: “Dus i’j bunt dén beroemden Krosenbrink!” en hee lachen. Onder het snuffelen tussen de beuke mompelen e nog dat e het toch mooi von da-w der zovölle meuite veur deden. Ik marken an ‘m dat e ons neet wol teleurstellen en dat e in elk geval een book wol kopen, oet waardering. Nao nog aeven praoten von e toch nog iets wat echt ziene belangstelling had: een book met bouwtekeningen en plattegronden van olde boerderi’jen. Hee gaf mi’j vieftien euro.
“Laot de rest maor zitten”, zaer e, “veur het goeie doel.”
Met énen sprong ston e op zien bordes en dee de veurdeure achter zich dichte.
Het gezelligste vin ik ’t altied as der een stuk of wat leu tegelieke um den ‘kraom’ staot. Meestal bunt dat dan buurleu. Dee könt der mekare soms aardig opzetten.
“He-j gin beuke met allene maor plaatjes der in”, heuren ik ne mannenstemme zeggen. “De buurvrouwe les nooit, maor plaatjes kieken vundt ze mooi.” Ok een paar schilders dee wieterop an het wark waren, bemeuien zich der met. ‘Ik strijk veilig, of ik strijk niet’ hadden ze achter op eur witte t-shirt staon. Zo ontston een gesprek dat niks met beuke te maken had. Wal ging het aover het dialect en of dat nog völle epraot worden.
“Wat is no eigenlijk good Achterhooks”, zae ne vrouwe. “In elke plaatse praot ze toch weer een betje anders.”
“Dat kan-k oe wal vertellen”, bemeuien ik der mi’j met. “Het zuverste Achterhookse plat wordt esprokken in Nee en vlak daor rondumhen.”
Dat misverstand worden gauw de kop in edrok. Van alle kanten worden mi’j dudelijk emaakt dat dat in elk geval néét waor was. Nae, dan praoten ze in Lievelde pas echt plat zoas ’t heurt.
Op een gegeven moment stonnen de buurleu bi’j mienen auto zó gezellig met mekare te praoten, dat ze mi’j vergetten waren en al helemaole waorveur ik ze had laoten kommen.
“Mag ik aeven onderbrekken”, reep ik, “maor wi’j wilt geerne wieter. A-j misschien aeven bi’j de beuke wilt kieken……”
Een daverend gelach volgen. “He-w toch dee hele beuke vergetten”, schateren ze.
I’jleu begriept dat ons den dag zo ongemarkt gauw veurbi’j ging. Veurda-w ’t in de gaten hadden, was het half vere en wi’j hadden nog neet alle straoten ehad. Dat worden nog flink deurstappen.
’t Was net of de leu het in de gaten hadden da-w haost hadden, want den enen nao den anderen was neet in hoes of had ginne belangstelling, net as in dee aerste straote wao-w ’s mons begonnen waren, maor no vonne wi’j dat neet zo arg. ’t Was mooi ewes. Wi’j waren meu en wi’j hadden dos. Bi’j het leste hoes vonne wi’j onverwacht nog ne goeien klant. Een mooi besloet van dissen dag. Op naor de gelagkamer! En aeven later naor hoes.
Plat!

Derk Jan ten Hoopen. 





                                                 



Ni'j oet ekommen beuke

Handboek Nedersaksische taal-en letterkunde
Ende maert verscheen bi’j Van Gorcum in Assen ‘t ‘Handboek Nedersaksische Taal-en Letterkunde. Dizze oetgave stond onder redactie van een antal medewarkers van ’t Nedersaksisch Instituut van de Universiteit in Groningen. Dit book, vergeliekbaor met wat der in 1983 in Noord-Duutsland verscheen, göf een ovverzicht van de taal, de letterkunde, de naamkunde en de mondelinge ovverlevveringen in ’t gebeed van Groningen bes Wenterswiek. Een twintigtal leu oet dat gebeed hebt hieran met ewarkt.
Zo schreef Jo Daan (aoverleden) ovver ‘De woordenschat van het Nedersaksisch’. Lex Schaars ovver de taalkundige beschrieving van den Achterhook en Harry Scholten ovver hetzelfde thema ten westen van de Iessel. Jannie Bakker-Rietman en Frank Löwik gavven een ovverzicht van de streektaalliteratuur in Overiessel en Henk Krosenbrink van dee van Oost-Gelderland en de Oost-Veluwe.
’t Is een fors book ewordene, 466 bladzieden, en i’j könt der van alles in vinden. Maor dat is ok de bedoeling van een Handbook. Zo göf Hidde Feenstra de historische ontwikkelingen an in het Nedersaksisch taalgebeed. Ludger Kremer schrif ovver de geschiedenis van de Nedersaksische taalkunde en Hermann Niebaum behandelt het taallandschop bes ’t begin van de 19de eeuw.
Wel iets meer wil weten van ’t Nedersaksisch en de ontwikkeling van dee taal, zal dit book in de kaste motten hebben staon.
’t Book worden in Groningen an de Minister van Onderwies, prof.dr. Ronald Plasterk an ebaone. Een teken, dat ok van regeringskante ’t belang van dizze oetgave worden in ezene. Misschien dat dit book der to bi’jdreg, dat ’t Nedersaksisch no ok warkelijk vanoet Den Haag financiëel ondersteund wordt.

Spiegelsplitter, Speegelsplitter, Speigelsplitter
Den titel van dit standaardwark, dat in januari in Oldenburg an ebaone worden, göf al an, dat den inhold neet besteet oet bi’jdragen in één dialect. De stukken dee op enommene bunt in dizzen bundel bestriekt ’t hele Nedersaksische gebeed van Noord-Duutsland met ne kleine grensovverschrieding naor Twente en den Achterhook. Rob Meyer schreef ovver de ‘Twenter Spraoke’. Van Derk Jan ten Hoopen worden ’t verhaal van ‘Miene aerste bevalling en ho dat beveel’ op enommene en Henk Lettink zien verhaal ‘Kafka in den Achterhook’.
Henk Krosenbrink levveren ne bi’jdrage ovver vaertig jaor ‘Tag des Platt’.
’t Bunt meest zaakteksten ewordene. Dat was ok in aerste instantie de vraoge. Ho könne wi’j ovver gewone dinge, gewone gebeurtenissen of organisaties in de streektaal schrieven. Dat maakt dit book dubbel apart. En dan natuurlijk de spreiding ovver een heel groot gebeed. An de bi’jdragen kö-w nog ins waer zeen ho gevarieerd unze moderspraoke is, maor ok ho eigen a-w met mekare könt wezzen. Ok dit is een book ewordene van groten umvang, nl. 611 bladzieden.
Wel wil wetten, wat der an de andere kante van de grenze laeft, mot dit book laezen. Dan wordt ‘m völle dudelijk.
Spiegelsplitter is ne oetgave van den Heimatbund für niederdeutsche Kultur, De Spieker.
’t Verscheen onder de paraplu van den Schrieverskring en Albert Rüschenschmidt was den anmaker daorvan en den samensteller. ’t Book is verkriegbaor bi’j de Isensee Verlag in Oldenburg.

Henk Krosenbrink 



Oet de krante

In streektaal kan ik me beter uitdrukken'
door Ruud Klumpers, De Stentor 10 maart 2008

GELSELAAR - Op z'n 28ste vertrok hij uit Neede om als huisarts aan de slag te gaan in het Drentse Zuidwolde. Maar Derk Jan Ten Hoopen (65) voelt zich nog steeds nauw verbonden met zijn geboortestreek.

"In bepaalde perioden kom ik er wel vier keer in de week. Ik bezoek er mijn moeder. Lees er mijn gedichten voor. Ga naar de Dialectkring Achterhoek en Liemers, waarvan ik bestuurslid ben", vertelt Ten Hoopen zaterdag tijdens de dialectmiddag bij Erve Brooks in Gelselaar. "Dit is een mooi land, die weiden en de houtwallen. We fietsten hier vroeger veel", vertelt hij als hij bij een oude schuur op de foto gaat. Met een paar honderd streektaalliefhebbers - vooral vijftigplussers- geniet hij deze middag van voordrachten door dialectschrijvers uit de Achterhoek "Ik kan me in de streektaal beter uitdrukken dan in het Nederlands", weet Ten Hoopen uit eigen ervaring. "Nadat ik met werken was gestopt, wilde hij gedichten schrijven, gebaseerd op zijn belevenissen als huisarts. Ik deed dat eerst in het Nederlands. Ik vond het niks. Toen heb ik het in de streektaal geprobeerd En dat lukte wel. 'Soms zit ik zomaor onder 'n boom' heet zijn bundel. Het boek is zo'n groot succes, dat het zijn derde druk beleeft. Wat in de optiek van Ten Hoopen aantoont dat verhalen en poëzie in de streektaal niet per se over boerenleven hoeven te gaan. Het Drents heeft zeker invloed op zijn taalgebruik gehad. "Maar dat is zeker niet ten koste gegaan van mijn Achterhoeks. Beide dialecten zijn overigens sterk met elkaar verwant. Aan de uitspraak van bepaalde woorden kon men in Drenthe wel horen dat ik uit de Achterhoek kwam. Als de Achterhoekers een broek bedoelen, hebben ze het over 'n brook. De Drenten spreken van een brookie."
Met zijn patiënten heeft hij altijd dialect gesproken. " Ze moesten wel even aan me wennen omdat ze vóór mij en huisarts met aristocratische trekjes hadden gehad die Nederlands sprak. Maar ze waren er toch wel snel aan mij gewend. Het dialect had juist een goed effect. Je kunt er vaak beter mee zeggen wat je bedoelt. Het is een echt praottaal."
Het baarde in Zuidwolde ook wel enig opzien dat hij als huisarts ging voetballen. "In Neede had ik SC Neede gespeeld. Met veel plezier. Ik wilde geen aparte behandeling als huisarts. Dat ik als teamlid werd geaccepteerd, merkte ik een wedstrijd toen ze ongezouten kritiek leverden nadat ik een blunder had begaan." Of hij het betreurt dat het dialect vernederlandst? "Het is een logische ontwikkeling.

Streektaal is een levende taal. Ik heb meer moeite met van die gekunstelde woorden in het dialect zoals 'n kuierdraod voor telefoon. Interessant is dat oude streekwoorden terugkeren. Neem het woord onmeunig."
Om goed op de hoogte te blijven van het wel en wee in de Achterhoek en in het bijzonder zijn geboorteplaats Neede, heeft hij een postabonnement op een regionale krant. 'Ik volg onder meer het gedoe over Huize de Kamp. Ik hoop dat het een goede bestemming krijgt. Vind het raar dat Ruurlo bij Berkelland is gevoegd. Dat is kunstmatig." Hij mag zich dan nog zo betrokken voelen bij de Achterhoek, en er nog zo vaak op bezoek komen, een terugkeer naar zijn geboorteplaats Neede zit er niet in. "Daarvoor ken ik er te weinig mensen. En het dorp ziet er zo anders uit als toen. Dat ken ik niet meer terug."

Foto's beume potten an het 'schrieverspad 2008:
Herman van Velzen (Frans Roes): Berk
Gery Groot Zwaaftink: Linde
Hendrik Odink: Es
Tim Sodmann: Peer
Henk Harmsen: Eik